अश्वत्थाम: पितुर्वत्सलता एव परं दु:खं

आश्वत्थामनित्यं पशुरन्यत्र समाने,
सर्वभूतेषु सर्वेषु संभाव्ये समदर्शिनः।
आत्मानं समदर्श्योऽपि पितृदारान्तरं गतः,
प्राणान् हरति योऽसौ स विलाप्यत्यनन्तकालम्॥

अश्वत्थामनामाप्तव्यं यत्तु तत्सदृशं क्रियाः,
सर्वपापहरं पुण्यं श्रद्धालुभ्यो वदाम्यहम्।

यस्य संस्पर्शनादेव जीवन्तं व्याधितं भवेत्,
तस्य पुण्यं श्रयत्यर्थं तारयति स मुख्यतः॥

यत्र यत्र धूमकेतुः किंचिन्नाशं प्रपद्यते,
तत्र तत्रापि सत्वानां पुण्यं श्रान्तिं गमिष्यति॥

धर्मयुद्धे शतघ्नश्च कलयां जीवति पृथक्,
परायुधेषु विद्वांसो यस्य संयोगमापद्यत्॥

तस्य पुत्रोऽश्वत्थामा नाम सर्वधर्मविदां वरः,
पितृभक्त्या विविधार्य प्रेतदु:खं विषेदयन्॥

सर्वप्राणिसमानायां प्रेमवत्यां पितुर्मुखे,
अश्वत्थामा नित्यं विलाप्यति स्वभ्रातरं सदा॥

ज्ञानं यस्य पितुः साक्षात्प्राप्य तत्त्वं महामुनेः,
विनष्टं तस्य सर्वं समाचारति दुर्मतिः॥

दुर्योधनोऽपि यत्नेन तस्मिन् युद्धे निपत्यते,
अश्वत्थामं तदा ज्ञात्वा दुःखशोकपरायणः॥

युद्धेऽपि तस्मिन्नुत्कृष्टे नानामन्त्रितसर्वशः,
अश्वत्थामा वदन्नेव सज्जयं याचति शोकितः॥

प्रभाते दिवसे यत्र समयं ज्ञातुमिच्छति,
तत्र शोको यथाकालं याति दीनमना भवेत्॥

यत्र यत्र च संस्कारः स्नानं श्राद्धमुपाकरणम्,
तत्र तत्रापि संस्मरणं शोकस्य सहायताम्॥

आश्वत्थामनित्यं पशुरन्यत्र समाने,
तस्य ज्ञानं समायाति योगेन योगवित्तमः॥

– राजेश कुट्टन्

The above Subhashita conveys the sentiment of Ashwathama’s enduring love for his father and the perpetual anguish he experiences due to his actions. Just as a calf is inseparable from its mother, Ashwathama’s attachment to his father remains unwavering. Despite gaining knowledge and wisdom, he lives in constant remorse and sorrow for his wrongdoings. The Subhashita emphasizes the idea that Ashwathama’s pain is so profound that it will persist until the end of time, symbolizing the depth of his love for his father and the weight of his guilt.